Η κα Καλαμαρά Ευαγγελία, ΠΕ02, πραγματοποίησε την Τρίτη 12 Μαϊου ενώπιον της Διευθύντριας κας Αμαλίας Ηλιάδη και των άλλων φιλολόγων του σχολείου, κ. Καμπλιώνη Αρετής, Τόγια Ευαγγελίας, Ρίζου Σωτήρη και Διαμαντή Αριάδνης, Δειγματική Διδασκαλία διάρκειας 2 ωρών στο πλαίσιο της δράσης της ως συντονίστριας εκπ/κού έργου Φιλολόγων.
Η διδασκαλία αφορούσε στο μάθημα της ΙΣΤΟΡΙΑΣ (Κεφάλαιο 4ο, εν.17, Ο Ιωάννης Καποδίστριας ως κυβερνήτης της Ελλάδας) με διαθεματική προσέγγιση στη Ν. Λογοτεχνία της Γ΄Γυμνασίου (α. το ποίημα του Κ. Παλαμά “Λόγος στον Καποδίστρια” και β.Το σατιρικό ποίημα: «O επιστάτης των εθνικών οικοδομών επί I. Καποδίστρια» του Αλέξανδρου Σούτσου).
Η δομή του μαθήματος στηρίχθηκε στις βασικές αρχές της διδακτικής (στόχοι, αφόρμηση, σύνδεση με την προηγούμενη γνώση μέσω ανάκλησης συγγενών παραστάσεων, την ενίσχυση και συγκράτηση της μάθησης με εμπλοκή μαθητών μέσω της έρευνας ομαδοσυνεργατικά, και βιωματική προσέγγιση της γνώσης με ανάληψη ρόλων).
Επίσης, περιλάμβανε διαθεματική προσέγγιση με τη Ν.Λογοτεχνία, μέσω συνεξέτασης δύο ποιημάτων, των οποίων οι ποιητές εκφράζουν διαφορετικές απόψεις για το έργο του Ι. Καποδίστρια.
Ταυτόχρονα χρησιμοποιήθηκαν ψηφιακά εργαλεία για την εναργέστερη παρουσίαση του υλικού (ppt, ψηφιακή αφίσα μέσω ΑΙ, εννοιολογικοί χάρτες).
Οι στόχοι της διδασκαλίας αφορούσαν τους εξής τομείς:
1. Ιστορικό & Γνωστικό Περιεχόμενο
- Γνωριμία με τον Καποδίστρια: Εξοικείωση των μαθητών με τη ζωή του και τη δράση του στη διεθνή διπλωματία.
- Το Πλαίσιο της Εποχής: Κατανόηση της χαοτικής και δύσκολης κατάστασης στην οποία βρισκόταν η Ελλάδα αμέσως μετά την Επανάσταση του 1821.
- Το Έργο του: Ανάλυση των μεταρρυθμίσεων που εφάρμοσε στην οργάνωση του κράτους και στην εξωτερική πολιτική.
2. Κριτική Προσέγγιση & Αντιπολίτευση
- Αντιπολιτευτικό Ρεύμα: Εμβάθυνση στα προβλήματα της διακυβέρνησής του και στους λόγους που οδήγησαν στη δημιουργία σφοδρής αντιπολίτευσης εναντίον του.
- Αξιολόγηση Πηγών: Σχολιασμός του ρόλου της αντιπολίτευσης και εξέταση της άποψης μεταγενέστερων ιστορικών σχετικά με την ύπαρξη άδικης προπαγάνδας κατά του Κυβερνήτη.
3. Διαθεματικότητα (Ιστορία & Λογοτεχνία)
- Σύνδεση με Λογοτεχνικά Κείμενα: Εξέταση της περιόδου μέσα από το ποίημα του Κ. Παλαμά («Λόγος στον Καποδίστρια») και τη σάτιρα του Αλ. Σούτσου («Ο επιστάτης των εθνικών οικοδομών…»).
- Αμφίδρομη Σχέση: Κατανόηση του πώς η Ιστορία εμπνέει τη Λογοτεχνία και, αντίστροφα, πώς η Λογοτεχνία αποτυπώνει και επηρεάζει την ιστορική πραγματικότητα.
4. Μεθοδολογία & Παιδαγωγικός Σκοπός
- Ενεργός Μάθηση: Εμπλουτισμός του μαθήματος με βιωματικές δραστηριότητες, όπως η ιστορική έρευνα και το παιχνίδι ρόλων (role-playing).
- Δεξιότητες: Ενίσχυση της ομαδοσυνεργατικότητας, της φαντασίας, της ενσυναίσθησης (ευαισθησία) και, πάνω από όλα, της κριτικής σκέψης των μαθητών.
Ακολουθήθηκαν δύο φάσεις:
Φ Α Σ Η 1
Δόθηκαν για την Ιστορία φύλλα εργασίας για 6 (έξι) ομάδες που περιλάμβαναν Α. δραστηριότητες με ερωτήσεις έρευνας μέσω συνδυασμού πηγών και γνώσεων του βιβλίου Β. Ερωτήσεις ανατροφοδότησης πολλαπλής επιλογής και Σ.Λ. και
Γ. Ερωτήσεις ανάληψης ρόλων των μαθητών για βιωματική προσέγγιση της γνώσης.
Οι μαθητές κλήθηκαν να γράψουν ανά ομάδα το αποτέλεσμα της Α΄ δραστηριότητας στον πίνακα, ώστε έτσι τα αποτελέσματα της γνώσης να γίνουν κτήμα της ολομέλειας της τάξης . Τα αποτελέσματα της Γ΄ Δραστηριότητας εκφωνήθηκαν από εκπροσώπους της ομάδας. Οι ερωτήσεις ανατροφοδότησης δόθηκαν ως εργασία για το σπίτι .
Α. Δραστηριότητες 1 και 2 σε κάθε ομάδα
Όλες οι ασκήσεις βασίζονται στον συνδυασμό του σχολικού βιβλίου με την ανάλυση πηγών:
- Κρατική Οργάνωση: Περιγραφή της δημιουργίας της διοίκησης από το μηδέν και εξήγηση των λόγων για την αναστολή του Συντάγματος της Τροιζήνας.
- Αρχική Κατάσταση & Στρατός: Αποτύπωση της χαοτικής κατάστασης που βρήκε ο Καποδίστριας στην Ελλάδα και των ενεργειών του για τη συγκρότηση στρατού.
- Παιδεία & Οικονομία: Καταγραφή των μεταρρυθμίσεων για την οργάνωση του εκπαιδευτικού συστήματος και την οικονομική ανόρθωση της χώρας.
- Υποστηρικτές & Αντιπολίτευση: Ανάλυση των επιχειρημάτων όσων διαφωνούσαν με το έργο του, σε αντιπαραβολή με την επιχειρηματολογία του φιλέλληνα Εϋνάρδου υπέρ του Κυβερνήτη.
Γ. Βιωματικές Δραστηριότητες ανά Ομάδα
Ομάδα 1: Ο Αγρότης (Υποστηρικτής της συγκέντρωσης εξουσιών)
Περιεχόμενο: Προφορικός διάλογος με συμπολίτη, όπου ο αγρότης εξηγεί γιατί στηρίζει την απόλυτη εξουσία του Καποδίστρια, αναζητώντας προφανώς ασφάλεια, σταθερότητα και γη.
- Ομάδα 2: Ο Τακτικός Στρατιώτης (Η κρατική οργάνωση)
Περιεχόμενο: Έκφραση συναισθημάτων (π.χ. υπερηφάνεια, σιγουριά) για τη δημιουργία τακτικού εθνικού στρατού και τη μετάβαση από την αταξία των ατάκτων στη μονιμότητα.
- Ομάδα 3: Ο Τρόφιμος του Ορφανοτροφείου Αίγινας (Η πρόνοια και η παιδεία)
Περιεχόμενο: Συγγραφή ημερολογίου, όπου ένα ορφανό παιδί καταγράφει τις σκέψεις και την ευγνωμοσύνη του για τη φροντίδα, τη στέγαση και τη μόρφωση που λαμβάνει στο ίδρυμα.
- Ομάδα 4: Ο Προεστός (Η Αντιπολίτευση)
Περιεχόμενο: Σύνταξη επιστολής διαμαρτυρίας προς τον Καποδίστρια, με επιχειρήματα κατά της συγκεντρωτικής του πολιτικής και της παραγκώνισης των τοπικών αρχόντων.
Ομάδα 5: Ο Εϋνάρδος (Ο Φιλέλληνας σύμμαχος)
Περιεχόμενο: Σύνταξη επιστολής προς τον ελληνικό λαό, όπου ο στενός φίλος του Καποδίστρια εκφράζει τη θλίψη και την οργή του για τη δολοφονία, υπερασπίζεται το έργο του Κυβερνήτη και προειδοποιεί τους Έλληνες για τους κινδύνους του διχασμού. Ομάδα 6: Ο Ευρωπαίος Ρεπόρτερ (Η επόμενη μέρα)
Περιεχόμενο: Συγγραφή δημοσιογραφικού άρθρου μετά τη δολοφονία του Κυβερνήτη, με ανταπόκριση για το κλίμα στην ελληνική κοινή γνώμη και τις ευθύνες που καταλογίζονται
Βιωματικές δραστηριότητες ανά ομάδα:
- Ομάδα 1 (Αγρότης): Διάλογος που εξηγεί τη στήριξη στη συγκέντρωση εξουσιών για ασφάλεια και γη.
- Ομάδα 2 (Στρατιώτης): Έκφραση σιγουριάς και υπερηφάνειας για τη δημιουργία τακτικού στρατού.
- Ομάδα 3 (Ορφανό Αίγινας): Ημερολόγιο με σκέψεις ευγνωμοσύνης για τη στέγαση και τη μόρφωση.
- Ομάδα 4 (Προεστός): Επιστολή διαμαρτυρίας κατά του συγκεντρωτισμού και της παραγκώνισης των αρχόντων.
- Ομάδα 5 (Εϋνάρδος): Επιστολή θλίψης προς τους Έλληνες για τη δολοφονία και προειδοποίηση για τον διχασμό.
- Ομάδα 6 (Ρεπόρτερ): Άρθρο για το κλίμα στην κοινή γνώμη και τον καταλογισμό ευθυνών μετά τη δολοφονία.
Φ Α Σ Η 2
Η Πολιτική Σύγκρουση μέσα από την Ποίηση: Σούτσος εναντίον Παλαμά: “πώς οι λέξεις μπορούν να γίνουν όπλα, αλλά και πώς μπορούν να αποδώσουν δικαιοσύνη»
Αναγνώστηκαν τα ποιήματα α.το ποίημα του Κ. Παλαμά “Λόγος στον Καποδίστρια” και β.Το σατιρικό ποίημα :«O επιστάτης των εθνικών οικοδομών επί I. Καποδίστρια» του Αλέξανδρου Σούτσου).
Σκοπός της διδασκαλίας ήταν να γίνει σύγκριση για τον τρόπο που οι δύο ποιητές εκφράστηκαν απέναντι στον Ι. Καποδίστρια και να φανεί το γεγονός οτι η Λογοτεχνία παρεμβαίνει στην Ιστορία.
Επίσης, η διδάσκουσα μετέφερε το κλίμα της μετεπαναστατικής Ελλάδας και εξήγησε ότι ο Σούτσος, ως γνήσιος εκπρόσωπος του Ρομαντισμού (Α’ Αθηναϊκή Σχολή), έβλεπε τον εαυτό του ως «προφήτη» και φωνή του έθνους. Για τον Σούτσο η ποίηση ήταν ένα όπλο για να γκρεμιστεί ο «τύραννος».Με τα έντονα σχήματα λόγου και το επιθετικό ύφος ενός ποιητή που λειτουργεί ως «φωνή του έθνους» και «προφήτης», ασκούσε σκληρή αντιπολίτευση στον συγκεντρωτισμό του Ιωάννη Καποδίστρια.
Στον αντίποδα, στόχος ήταν να καταδειχθεί ότι ο Κωστής Παλαμάς (Νέα Αθηναϊκή Σχολή), με το ποίημά του «Λόγος στον Καποδίστρια», παρατηρεί το παρελθόν με τη δημοτική γλώσσα και την ψυχραιμία του χρόνου. Να καταλάβουν οι μαθητές ότι ο Παλαμάς αναγνωρίζει πως η ρομαντική υπερβολή των αδελφών Σούτσων λειτούργησε ως «ηθική αυτουργία» που φαίρεται να όπλισε το χέρι των δολοφόνων, και ουσιαστικά αποκαθιστά ιστορικά τον τραγικό Κυβερνήτη, ζητώντας «συγγνώμη» εκ μέρους της Τέχνης.
Πορεία μαθήματος
Η επεξεργασία του θέματος στην τάξη οργανώθηκε μέσα από διαβαθμισμένες δραστηριότητες:
- Κατανόησης & Ανάλυσης: Απλές ερωτήσεις για κατανόηση του ιστορικού πλαισίου και εντοπισμό των ρομαντικών χαρακτηριστικών, της δομής και της λειτουργίας της γλώσσας.
- Κριτικής Σκέψης & Σύγκρισης: Σύγκριση των ποιητών για την ανάδειξη της υποκειμενικότητας του Σούτσου έναντι της ωριμότητας του Παλαμά, αποδεικνύοντας ότι η λογοτεχνία δεν είναι ουδέτερη.
Η ηθική αυτουργία: Η καθηγήτρια στάθηκε ιδιαίτερα στον στίχο «κι η Ποίηση… κι εκείνη εναντιώθηκε στο μέγα σου το βάδισμα», όπου ο Παλαμάς ουσιαστικά κατηγορεί τους ρομαντικούς της εποχής του Σούτσου για πολιτική τύφλωση, τονίζοντας ότι οι γεμάτοι πάθος στίχοι τους δημιούργησαν το κλίμα που «όπλισε» το χέρι των δολοφόνων στο Ναύπλιο.
- Δημιουργικότητας: Ανατέθηκε εργασία για το σπίτι σχετικά με τη συγγραφή φανταστικών διαλόγων και επιστολών, ώστε οι μαθητές να προβληματιστούν για τη διαχρονική σχέση του λαού με την εξουσία, την αξιοκρατία και την ελευθερία.
Μετά το πέρας της διδασκαλίας η Δ/ντρια και οι εκπαιδευτικοί συνεχάρησαν την κ. Καλαμαρά για τη διάχυση καλών πρακτικών.