Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογος-ιστορικός, Δ/ντρια 9ου Γυμνασίου Τρικάλων

Ιστορική και Αρχαιολογική παιδεία,  μύηση  στις αξίες και τα πνευματικά αγαθά της ιστορίας και της παράδοσης, αρχιτεκτονική και θρησκευτική εμπειρία υψηλής ποιότητας υπήρξε  για το τμήμα Β2 του 9ου Γυμνασίου Τρικάλων, η εξερεύνηση και ξενάγηση στον παραδοσιακό οικισμό Καστράκι Καλαμπάκας, στην πόλη της Καλαμπάκας και στα Άγια Μετέωρα: στις Μονές Αγίου Στεφάνου και στη Μονή Βαρλαάμ την Πέμπτη, 19-12- 2024. Η διδακτική αυτή επίσκεψη πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του μαθήματος της Βυζαντινής Ιστορίας με διδάσκουσα καθηγήτρια την κ. Ηλιάδη Αμαλία, φιλόλογο-ιστορικό, Δ/ντρια του 9ου Γυμνασίου Τρικάλων και συνοδό την κ. Ντάνα Ειρήνη, καθηγήτρια Χημικό.

Οι ιστορικές έρευνες, οι αρχαιολογικές ανασκαφές και τα έργα συντήρησης που διενεργήθηκαν τα προηγούμενα έτη, ανέδειξαν στην τοπική, στην ευρύτερη ελληνική κοινωνία και στη διεθνή κοινότητα, το ανυπέρβλητο  βάθος και πλάτος αυτών των μνημείων της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Εξαιρετικά σημαντικά σημάδια του τόπου μας, σημεία αναφοράς ιδιαίτερα της  βυζαντινής, υστεροβυζαντινής και μεταβυζαντινής περιόδου, αποτελούν παράλληλα αιτίες και αφορμές για να επανεκτιμήσουμε και να αναδείξουμε ως εκπαιδευτικοί, μαθητές/τριες και ως 9ο Γυμνάσιο Τρικάλων εν γένει την αυταπόδεικτη αξία του «κοντινού» μας και γι’ αυτό υποτιμημένου, πλούσιου ιστορικού, αρχαιολογικού και πνευματικού μας παρελθόντος, αυτού που ζει και αναπνέει ακόμη δίπλα μας…

Στο Πέτρινο Δάσος των Μετεώρων, μεταξύ ουρανού και γης, νιώσαμε την προστατευτική ανάσα του Θεού, αναζωογονηθήκαμε, πνευματικά και ψυχικά, στην αγκαλιά της φύσης, μαγευτήκαμε από τη βυζαντινή αύρα αυτών των αετοφωλιών της παράδοσης, των μοναδικών Μετεωρίτικων Μοναστηριών…Ο Άγιος Στέφανος και η Μονή Βαρλαάμ, το μεγάλο Μετέωρο ή Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος ανέπαυσαν τις ανήσυχες ψυχές μας με λόγια και έργα άξια Ανθρώπων…η τέχνη του Υψηλού συνεπήρε τις καρδιές και το πνεύμα μας πέρα και πάνω από τις γήινες, βιοτικές μέριμνες του χοϊκού ανθρώπου!

Το άγριο και απροσπέλαστο τοπίο αποτέλεσε πρόσφορο χώρο για τους χριστιανούς ασκητές που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή σε χρονολογία που δεν είναι ακριβώς γνωστή. Σύμφωνα με διάφορες γνώμες βυζαντινολόγων υποστηρίζεται ότι ξεκίνησε πριν από τον 11ο αιώνα.

Το όνομα Μετέωρα αποδίδεται στον κτήτορα της μονής Μεγάλου Μετεώρου, τον Άγιο Αθανάσιο τον Μετεωρίτη, ο οποίος ονόμασε «Μετέωρο» τον Πλατύ Λίθο στον οποίο ανέβηκε πρώτη φορά το 1344. Γενικά, η μοναστική ζωή στα Μετέωρα σημείωσε ύφεση στα χρόνια της παρακμής και της πτώσης της βυζαντινής αυτοκρατορίας και της συνακόλουθης οθωμανικής κατάκτησης της Θεσσαλίας το 1393. Ωστόσο, από τα τέλη του 15ου αιώνα και κυρίως το 16ο αιώνα τα Μετέωρα γνωρίζουν τη μεγαλύτερή τους ακμή, καθώς ιδρύονται νέες μονές, καθολικά και μοναστηριακά κτίσματα, τα οποία κοσμούνται με απαράμιλλης τέχνης αγιογραφίες. Με την πάροδο του χρόνου η μοναστηριακή αυτή πολιτεία άρχισε να ενισχύεται με μοναχούς για να φθάσει στο απόγειο της ακμής της γύρω στο 17ο αιώνα. Όμως, από την εποχή αυτή αρχίζει και η παρακμή με αποτέλεσμα σήμερα να λειτουργούν μόνο τα μοναστήρια της Μεταμόρφωσης, του Βαρλαάμ, του Αγίου Νικολάου του Αναπαυσά, του Ρουσάνου, της Αγίας Τριάδος και του Αγίου Στεφάνου, καθώς και κάποια τμήματα ορισμένων άλλων, ενώ τα υπόλοιπα έχουν εξαφανισθεί.

Ιστορία, πολιτισμός, φύση, παράδοση με άξονα το Βυζάντιο, το μόνιμο και το περαστικό σε τοπόσημα, Μνημεία της Φύσης και του Πολιτισμού, μας ταξίδεψαν  από το χθες στο αειφόρο αύριο. Εξερευνώντας και χαρτογραφώντας τα μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO ως υπαίθρια Μουσεία, διαβάζοντας τα βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία του τόπου μας με το έντονο αποτύπωμα της βυζαντινής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς στο ελληνικό τοπίο του χθες και του σήμερα, βαθύναμε την γνωριμία με τον πολιτισμό μας. Ο ιστορικός μας περίπατος σε αυτά τα πασίγνωστα και εξαιρετικά τοπόσημα του νομού μας πρόσφερε αείζωο μνήμη στην περιήγησή μας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο και όμορφες και ουσιαστικές στιγμές  πνευματικής επικοινωνίας καθηγητριών και μαθητών/τριών.
Σήμερα, τα βράχια, τα μοναστήρια, οι θάμνοι, η πλούσια χλωρίδα των Μετεώρων αστράφτουν καθαρά στον ήλιο! Η  μετεωρίτικη φύση αδελφωμένη με την ομορφιά μας θεμελίωσε γερά στην πέτρα.
Το πιο σημαντικό, επομένως, από αυτή τη μαγευτική διδακτική μας επίσκεψη είναι τα πολλαπλά γνωστικά, πνευματικά και ψυχικά οφέλη για τους μαθητές μας, και αυτή είναι η μεγαλύτερη χαρά των συμμετεχόντων εκπαιδευτικών: να τους βλέπουν  να εμπλέκονται ενεργά στη διαμόρφωση και εξέλιξη της προσωπικότητάς τους,  να ανοίγουν διάπλατα τους ορίζοντές τους και να αποδέχονται την πνευματικότητα που κρύβουν μέσα τους, να γίνεται κάθε συνάντηση εφαλτήριο για κάτι παραπάνω, για προσωπική βελτίωση και συγκρότηση και ανάγκη για επίτευξη υψηλότερων στόχων, τόσο σε προσωπικό όσο και σε ομαδικό επίπεδο.

Ευχόμαστε από καρδιάς, Καλές Γιορτές σε όλους: ευλογημένα Χριστούγεννα, Χαρούμενη Πρωτοχρονιά, με υγεία, αγάπη, ευτυχία και καλή πρόοδο σε όλα τα παιδιά του κόσμου!!!

Η ΕΚΔΡΟΜΗ ΜΑΣ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ (από την σκοπιά μαθήτριας)

Η εκδρομή μας στην περιοχή των Μετεώρων, με πρωτοβουλία της κυρίας διευθύντριας του 9ου Γυμνασίου,  Ηλιάδη Αμαλίας, ορίστηκε στις 19 Δεκεμβρίου 2024, ημέρα Πέμπτη. Συνοδοί μας, ήταν η ίδια  η κ. διευθύντρια και η κυρία Ντάνα Ειρήνη. Παρόλο που στο παρελθόν είχα επισκεφτεί τα Μετέωρα πολλές φορές,  αυτή η εκδρομή ξεπέρασε ακόμα και τις πιο αισιόδοξες προσδοκίες μου.

Η αναχώρηση έγινε στις 7και 40 το πρωί, μπροστά από τα Νυφικά  Λάζος, στην οδό Μετεώρων. Η διαδρομή ήταν πολύ ευχάριστη. Κοιτάζοντας από το παράθυρο, μπορούσε να δει κανείς την ανατολή του ηλίου, καθώς και το πράσινο που ξεπηδούσε από τις σκιερές γωνιές-στοές του δρόμου. Η πρώτη μας στάση έγινε στην πόλη της Καλαμπάκας. Εκεί πήραμε το πρωινό μας και περπατήσαμε στο κέντρο αυτής της τόσο όμορφα στολισμένης πόλης. Υπήρχαν χριστουγεννιάτικα έλατα, λαμπάκια και μια μεγάλη φάτνη.  Μόλις ολοκληρώθηκε ο περίπατός μας στο κέντρο της Καλαμπάκας αναχωρήσαμε για την παραδοσιακή συνοικία Καστράκι, μια πολύ όμορφη και ήσυχη περιοχή. Παρά το κρύο που επικρατούσε εκείνη την ώρα,  ευχαριστηθήκαμε πολύ την περιήγησή μας στο Καστράκι, το οποίο μου θύμισε πολύ το Βαρούσι, την παραδοσιακή συνοικία των Τρικάλων.

Η εκδρομή μας συνεχίστηκε με την επίσκεψή μας στην Μονή του Αγίου Στεφάνου. Το τοπίο ήταν μαγευτικό. Καθώς ανεβαίναμε, μπορούσαμε να διακρίνουμε όλο και καλύτερα τα μοναστήρια, που ήταν χτισμένα, σαν σε αετοφωλιές, στους βράχους των Μετεώρων . Μπαίνοντας στην είσοδο παρατηρήσαμε ένα ανάγλυφο στο οποίο παριστάνονται ο Άγιος Στέφανος και ο Άγιος Χαράλαμπος στους οποίους είναι αφιερωμένο το μοναστήρι. Η Μονή είναι χτισμένη φρουριακά με μικρά, στενόμακρα  παράθυρα-οπές που μοιάζουν με πολεμίστρες . Το ενδιαφέρον επίσης μου τράβηξε το κιόσκι της Μονής, το οποίο στο παρελθόν λειτουργούσε ως παρατηρητήριο. Ακολούθησε ξενάγηση από τις μοναχές του μοναστηριού. Μας παρουσίασαν την κύρια εκκλησία που είναι αφιερωμένη στον Άγιο Χαράλαμπο. Χτίστηκε περίπου το 1798, είναι σταυροειδής με τρούλο, ενώ σχετικά καινούργιες είναι οι τοιχογραφίες του ναού. Αξιοσημείωτο είναι ότι στον ναό αυτό φυλάσσεται η Αγία Κάρα του Αγίου Χαράλαμπου. Αργότερα κατευθυνθήκαμε προς το μουσείο της μονής που είχε εξαιρετικό ενδιαφέρον. Είχε ως εκθέματα ιερά άμφια και ιερά σκεύη, εικόνες και άλλα πολύτιμα κειμήλια.

Ο επόμενος προορισμός μας ήταν στην γραφική και πανέμορφη Μονή Βαρλαάμ. Ανεβήκαμε αρκετά σκαλοπάτια και κατευθυνθήκαμε προς την εκκλησία. Ήταν ευρύχωρη και σταυροειδής. Ο καιρός ήταν ηλιόλουστος και έτσι καταφέραμε να απολαύσουμε την πανοραμική θέα από τον εξώστη. Το μουσείο του Βαρλαάμ ήταν εντυπωσιακό. Μας μετέδωσε ουσιαστικές γνώσεις που θα θυμόμαστε για πολύ καιρό κι αυτό γιατί συνέθετε, στο στήσιμό του και στην δομική του παρουσίαση, τον γραπτό λόγο με την εικόνα στα εκθέματά του. Ήταν προικισμένο με χειροποίητα ιερά άμφια και χειρόγραφα βιβλία γραμμένα στην αρχαία Ελληνική, στην καθαρεύουσα και στις βυζαντινές εκδοχές της. Ωστόσο το πιο εντυπωσιακό, κατά την γνώμη μου, ήταν το δίχτυ με το οποίο οι μοναχοί ανεβοκατέβαζαν ανθρώπους και αγαθά. Παρόλο που στο παρελθόν είχα διαβάσει πολλά για αυτό, ήταν τελείως διαφορετικό να το βλέπω από κοντά. Το ενδιαφέρον μου κίνησε και ένα τεράστιο, ξύλινο βαρέλι στο οποίο οι μοναχοί αποθήκευαν κρασί για να το πιούν ή να το πουλήσουν.

Επιστρέφοντας περάσαμε από το Μεγάλο Μετέωρο στο οποίο και φωτογραφηθήκαμε. Η εκδρομή μας έφτασε στο τέλος της και επιστρέψαμε στα Τρίκαλα περίπου στις 1 και 45 το μεσημέρι. Η εξόρμησή μας στα Μετέωρα ήταν πολύ όμορφη και ωφέλιμη εμπειρία διότι ήταν ξεκούραστη και ταυτόχρονα περιλάμβανε εκπαιδευτικό περιεχόμενο. Είχε ιστορικό αλλά και θρησκευτικό ενδιαφέρον με απόρροια να διευρύνουμε τους γνωστικούς και τους πνευματικούς μας ορίζοντες. Τέλος, μάθαμε για τον τρόπο ζωής των πρώτων μοναχών, ενώ παράλληλα, κατά την διάρκεια της εκδρομής, αναπτύξαμε αξίες όπως ο σεβασμός και η υπακοή προς τους συνοδούς μας. Αυτή η εκδρομή θα μείνει για πάντα χαραγμένη στην μνήμη μου για τους παραπάνω λόγους . Ευχαριστούμε θερμά τις συντονίστριες της εκδρομής μας, την κυρία διευθύντρια  Ηλιάδη Αμαλία και την κυρία Ντάνα Ειρήνη για την άψογη συνεργασία καθώς και για τον χρόνο που διέθεσαν για την οργάνωση αλλά και για την υλοποίηση της εκδρομής.

Με εκτίμηση,
η μαθήτρια του Β2 Τμήματος του 9^ου Γυμνασίου Τρικάλων
Κατσιγιάννη Βασιλική