Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογος-ιστορικός,  Δ/ντρια 9ου Γυμνασίου Τρικάλων

Οι σχολικές εκδρομές, μονοήμερες και ολιγοήμερες, είναι πολύ σημαντικό στοιχείο της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Έχουν σχέση και με τη μάθηση και με την ψυχαγωγία των μαθητών. Με τη μάθηση, γιατί προσφέρουν τη δυνατότητα στους μαθητές να επισκεφτούν και να γνωρίσουν μέρη με μορφωτική αξία, και με την ψυχαγωγία, γιατί τους δίνουν την ευκαιρία να ξεφύγουν, έστω για λίγο, από τις απαιτήσεις και την ένταση του καθημερινού σχολικού προγράμματος και να έρθουν σε επαφή με τη φύση και με δημιουργήματα του πολιτισμού που προσφέρουν αισθητική απόλαυση και πνευματική- ψυχική ευχαρίστηση.

Η επιλογή θεμάτων που αναφέρονται  στον κόσμο των Μουσείων και των αρχαιολογικών χώρων, υπαγόρευσε  τη βούληση και απόφασή μας να πραγματοποιήσουμε ημερήσια εκπαιδευτική  εκδρομή  στην Πέλλα, στη Νάουσα και στην ακτή Πιερίας, την Παρασκευή, 8 Μαΐου 2026, με συμμετέχοντες μαθητές/τριες από τις τάξεις: Α’  & Β’ και συνοδούς καθηγήτριες τις κ.κ.: Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογο-ιστορικό,  Δ/ντρια 9ου Γυμνασίου Τρικάλων & Αριάδνη Διαμαντή, φιλόλογο ειδικής Αγωγής.
Η πρώτη μας στάση  ήταν, ειλικρινά, μια πρόγευση  πνευματικού και φυσικού παραδείσου. Απολαμβάνοντας δεόντως την καθαρή και ήρεμη φύση του Θεσσαλικού και Μακεδονικού κάμπου εποχούμενοι, φτάσαμε στον πρώτο προορισμό μας: Η Πέλλα, η πρωτεύουσα των αρχαίων Μακεδόνων, θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας, ανασκάφηκε συστηματικά σε μεγάλη έκταση και μελετήθηκε επιστημονικά στη διάρκεια του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα. Τα πρώτα χρόνια της Πέλλας ως πρωτεύουσας των Μακεδόνων σχετίζονται με την βασιλεία του Αρχέλαου, όταν ο ίδιος μετέφερε γύρω στο 400 π.Χ. την πρωτεύουσα του βασιλείου από τις Αιγές στα παράλια του Θερμαϊκού κόλπου, πάνω ή κοντά σε μία παλαιότερη εγκατάσταση που υπήρχε ήδη στη θέση αυτή. Η τοποθεσία της νέας πρωτεύουσας θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως προνομιακή καθώς υπήρχε πρόσβαση σε αυτή από την ξηρά αλλά και την θάλασσα ενώ επίσης οι κάτοικοί της είχαν στην διάθεσή τους μία πλούσια πεδιάδα.

Ο Αρχαιολογικός Χώρος της Πέλλας είναι μία έκταση περίπου 70.000 τ.μ. που βρίσκεται σε αγροτική περιοχή στο δυτικό άκρο του οικισμού της Πέλλας της επαρχίας Γιαννιτσών. Περιλαμβάνει τον οικιστικό τομέα όπου βρίσκονται οι ιδιωτικές οικίες των ελληνιστικών χρόνων, το συγκρότημα της αγοράς και τα δημόσια ιερά.
Τα μνημεία του αρχαιολογικού χώρου της Πέλλας ανήκουν στην ελληνιστική περίοδο. Λείψανα της κλασικής πόλης έχουν εντοπισθεί στην περιοχή του αρδευτικού καναλιού, δεδομένο που ενισχύει την υπόθεση ότι ο πυρήνας της εκτεινόταν στο νότιο τμήμα του σύγχρονου αρχαιολογικού χώρου. Ο επισκέπτης δεν θα πρέπει να αναζητήσει εδώ το ανάκτορο της Πέλλας. Αυτό βρίσκεται βορειότερα σε λόφο που εξασφάλιζε την επίβλεψη της πόλης.

Σήμερα η αρχαία πόλη απέχει περίπου 23 χιλιόμετρα από τις ακτές του κόλπου. Η Πέλλα χαρακτηρίζεται από τον Ξενοφώντα ως η μέγιστη πόλη της Μακεδονίας: Αποτέλεσε το σπουδαιότερο διοικητικό, πολιτιστικό και εμπορικό κέντρο του Μακεδονικού Βασιλείου και τον γενέθλιο τόπο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, από όπου και ξεκίνησε την πανελλήνια εκστρατεία κατά των Περσών. Η πόλη αρχίζει να χάνει σταδιακά τη λάμψη της μετά τη ρωμαϊκή κατάκτηση του 168 π.Χ. χωρίς όμως να σταματήσει η οικοδομική και παραγωγική της δραστηριότητα . Στις αρχές του 1ου αιώνα π.Χ.  η Πέλλα καταστρέφεται πιθανότατα από ένα σεισμό . Κάποια τμήματά της συνεχίζουν να κατοικούνται και μετά την καταστροφή (αφού έγιναν οι απαραίτητες επισκευές) ωστόσο λόγω των συνεχών επιδρομών που θα ακολουθήσουν, οι κάτοικοί της μετακινούνται δυτικότερα όπου και ιδρύεται από τους Ρωμαίους, το 30 μ.Χ., μία νέα πόλη, η Colonia Pellensis, στη θέση της σημερινής Νέας Πέλλας. Έτσι η παλιά πρωτεύουσα μετατρέπεται σε έναν απέραντο ερειπιώνα.
Το Αρχαιολογικό Μουσείο Πέλλας, φυσική κατάληξη της περιήγησής μας στον ομώνυμο αρχαιολογικό χώρο, μας έδωσε τη δυνατότητα να κατανοήσουμε τις ποικίλες πτυχές της καθημερινής, αλλά και της δημόσιας ζωής της μακεδονικής πρωτεύουσας, μέσα από θεματικές ενότητες που παραπέμπουν στους ανασκαφικούς τομείς του χώρου.

Το Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Πέλλας βρίσκεται στο δυτικό άκρο του σύγχρονου οικισμού. Πρόκειται για ένα νεόδμητο μουσείο, του οποίου οι διακριτικοί όγκοι και οι λιτές γραμμές είναι απόλυτα προσαρμοσμένα στη μορφολογία του εδάφους. Αποτελεί ένα νέο όσο και σύγχρονο μουσείο με σαφή προσανατολισμό. Η μουσειολογική πρόταση και οργάνωση, οι βοηθητικοί χώροι, η σύνδεση με τον αρχαιολογικό χώρο ( ο επισκέπτης του αρχαιολογικού χώρου καταλήγει στο μουσείο όπου ολοκληρώνει τη γνώση του για τον ελληνιστικό πολιτισμό της Πέλλας) και κυρίως η σπουδαιότητα των μόνιμων συλλογών το ορίζουν ως ένα σημαντικό μουσείο και την επίσκεψή του μια εμπειρία που δεν θα πρέπει να παραληφθεί.

Το πρώτο έκθεμα που υποδέχεται τον επισκέπτη είναι η κεραμίδα οροφής που φέρει το όνομα «ΠΕΛΛΗΣ». Από τα πρώτα ευρήματα του 1957, η κεραμίδα επιβεβαίωσε την ταύτιση της θέσης και κατέστησε την ανασκαφή της Πέλλας ως επιστημονικό γεγονός με διεθνές ενδιαφέρον.
Ακολουθεί η κάτοψη του αρχαιολογικού χώρου, όπου ο επισκέπτης με διαδραστικό τρόπο αντιλαμβάνεται και κατανοεί την ανάπτυξη της πόλης. Στη συνέχεια, η μαρμάρινη κεφαλή του Μεγάλου Αλεξάνδρου και το μαρμάρινο αγαλμάτιο του Αλεξάνδρου-Πάνα οδηγούν τον επισκέπτη στο κύριο τμήμα του μουσείου. Οι συλλογές αναπτύσσονται σε 4 θεματικές ενότητες: την καθημερινή ζωή, το δημόσιο βίο, τη θρησκευτική ζωή (δημόσια ιερά) και τα ταφικά έθιμα (νεκροταφεία). Από τον εξώστη έχει κανείς τη δυνατότητα της πανοραμικής παρατήρησης του ισογείου. Το ορθογώνιο αίθριο, οικείο στον επισκέπτη από τις περίστυλες αυλές των ελληνιστικών οικιών, προσφέρει το φυσικό φως φιλοξενώντας αρχιτεκτονικά μέλη, επιτύμβιες και αναθηματικές στήλες.
Οι ερωτήσεις, οι απορίες, οι παρατηρήσεις  μας καθοδηγούσαν σαν χάρτης πλοήγησης  στις διανοητικές μας διαδρομές και, έτσι, ξαναβιώσαμε τα μαθήματα της σχολικής τάξης  με  τρόπο απτό, άμεσο, ουσιαστικό και συνοπτικό, σαν εποπτική επανάληψη  ιστορικο-παιδαγωγικής προσέγγισης. Κατά την ολοκλήρωση της ξενάγησης-περιήγησής μας στον υπέροχο και πλουσιότατο σε αρχαιολογικό υλικό αυτό χώρο ,  «καταγράψαμε» θετικότατες  εντυπώσεις.

Η ουσιαστική αυτή περιδιάβασή μας στο σημαντικό και εντυπωσιακότατο αυτό Μουσείο, κόσμημα για  όλη την Μακεδονία,  μας θύμισε νοερά πως τα τεκμήρια της ιστορίας, τα δημιουργούμε μόνοι μας οι άνθρωποι των διαφόρων εποχών… Στο σημείο, μάλιστα, αυτό οι μαθητές μας , μας εξέπληξαν θετικά με τα εύστοχα σχόλια και τις επισημάνσεις τους για το ρόλο του πανδαμάτορα χρόνου στις ζωές  των ανθρώπων, ως υποκειμένων αλλά και ως αντικειμένων της Ιστορίας.

Στη συνέχεια της εκπαιδευτικής εκδρομής μας στη Νάουσα, μια πόλη με βαθιά ιστορία και μοναδική παράδοση, θαυμάσαμε το πλούσιο φυσικό τοπίο που την περιβάλλει. Όμως, η Νάουσα διαπιστώσαμε πως δεν είναι μόνο φύση. Είναι και ένας τόπος πλούσιος σε παράδοση και πολιτισμό. Η ιστορία της ζωντανεύει μέσα από τα γραφικά σοκάκια, τα αρχοντικά και τα ιστορικά μνημεία της. Η πολιτιστική της κληρονομιά κορυφώνεται μέσα από τοπικές γιορτές, με αποκορύφωμα το διάσημο δρώμενο «Γενίτσαροι και Μπούλες» κατά την περίοδο της Αποκριάς, μια εμπειρία που μαγεύει κάθε επισκέπτη: το παραδοσιακό καρναβάλι, ένα έθιμο με βαθιές ρίζες που συνδυάζει διονυσιακά στοιχεία και ιστορικές μνήμες.
Η Νάουσα, γνωστή ως «Ηρωική Πόλη» (από το 1955), είναι  ιστορική πόλη. Ιδρύθηκε κατά την Τουρκοκρατία, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην Ελληνική Επανάσταση του 1821, ενώ στην περιοχή λειτούργησε η σχολή του Αριστοτέλη στη Μίεζα. Σήμερα φημίζεται επίσης για το κρασί και τα κλωστοϋφαντουργικά της μνημεία.  Κατά την Ελληνική Επανάσταση, τον Απρίλιο του 1822, η Νάουσα επαναστάτησε κατά των Τούρκων, γεγονός που οδήγησε στην πολιορκία της, την ολοκληρωτική καταστροφή της και το Ολοκαύτωμα των κατοίκων. Θυσία των Γυναικών (1822): Τον Απρίλιο του 1822, γυναίκες της πόλης προτίμησαν να πέσουν με τα παιδιά τους στον ποταμό Αράπιτσα (περιοχή Στουμπάνοι), παρά να αιχμαλωτιστούν, γεγονός που τιμάται με μνημείο. Βιομηχανική Ιστορία: Κατά τον 19ο και 20ο αιώνα, η Νάουσα αποτέλεσε σημαντικό κέντρο κλωστοϋφαντουργίας, αφήνοντας κληρονομιά πολλά βιομηχανικά κτίρια, τα οποία πλέον αναδεικνύονται ως χώροι πολιτισμού. Αρχιτεκτονική: Διασώζονται παραδοσιακά μακεδονικά σπίτια στις συνοικίες Πουλιάνα, Μπατάνια και Αλώνια. 

Φυσικά, κανένα ταξίδι εδώ δεν είναι ολοκληρωμένο χωρίς μια γευστική εξερεύνηση. Τα τοπικά προϊόντα, η εξαιρετική κουζίνα και τα φημισμένα κρασιά της περιοχής, με πρωταγωνίστρια τη μοναδική ποικιλία Ξινόμαυρο, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της εμπειρίας. Η Νάουσα είναι ένας προορισμός που συνδυάζει την ηρεμία της φύσης, τη ζωντάνια του πολιτισμού και την απόλαυση της γεύσης. Οι πιο όμορφες γωνιές της πόλης μας περίμεναν να τις  απολαύσουμε, πράγμα που κάναμε με καλή διάθεση και μεγάλη όρεξη!
Τέλος, η βραδινή μας περιήγηση στην Ακτή Πιερίας μας έδωσε την δυνατότητα να απολαύσουμε ένα θαλασσινό, καταπληκτικό τοπίο. Πρόκειται για επίνειο της πόλης της Κατερίνης γι΄αυτό αναφέρεται και ως παραθαλάσσια Κατερίνη. Συνδέεται με την ακτή  με φωταγωγημένη παραλιακή λεωφόρο, παράλληλο ποδηλατόδρομο και πεζόδρομο. Στην ευρύτερη περιοχή υπάρχουν πολλά ξενοδοχεία και κάθε είδους μέσα εστίασης και ψυχαγωγίας.

Στον επίλογο και ως αποφώνηση αυτής της  επιτυχημένης καθ΄όλα πολιτιστικής σχολικής εκδρομής, διατείνομαι πως είναι  απαραίτητο να επισημανθούν , όπως και έγινε, σε μαθητές, εκπαιδευτικούς-καθηγητές και όλους, εν γένει, τους  Έλληνες πολίτες ότι: Η οργανωμένη εκπαιδευτική επίσκεψη  προσφέρει στους συμμετέχοντες τη δυνατότητα γνωριμίας τους με τον πολιτισμό μιας εποχής και μιας περιοχής. Η χώρα μας θεωρείται, δίκαια, ως μια από τις πλέον παραδοσιακές περιοχές της Ευρώπης με πολύτιμη ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά. Είναι ένα «ανοιχτό μουσείο» που συνδυάζει αναρίθμητα ιστορικά μνημεία με την απερίγραπτη φυσική ομορφιά του επιβλητικού τοπίου της. Οι βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες, τα παγκοσμίου φήμης αρχαία μνημεία, τα κάστρα και οι δεκάδες μοναδικοί παραδοσιακοί οικισμοί με την επιβλητική τους δόμηση το επιβεβαιώνουν. Όλα αυτά τα στοιχεία που την καθιστούν «ανοιχτό μουσείο» και βιωματικό σχολείο παιδείας και πολιτισμού, συνιστούν τον κύριο λόγο για τον οποίο ο τόπος μας δύναται να επιλεγεί ως μοναδικός εκπαιδευτικός προορισμός για τους μαθητές όλων των βαθμίδων.
Βλέπε ακολούθως: https://www.tiktok.com/@9gymnasiotrikalon/video/7637884029080980758
https://www.tiktok.com/@9gymnasiotrikalon/video/7637884297235402006

Στις 27-29 Απριλίου πραγματοποιήθηκε εκπαιδευτική εκδρομή της β΄ τάξης  στο πλαίσιο των πολιτιστικών  προγραμμάτων «Τα κάστρα ως ιστορικά τοπόσημα» και «Το βυζαντινό κάστρο των Τρικάλων» με συνοδούς καθηγητές την κ. Αναγνωστοπούλου Αθανασία, Μαθηματικό, την γράφουσα κ. Καμπλιώνη Αρετή ,Φιλόλογο και τοκ κ. Μπαϊρακτάρη  Κων/νο, Φυσικής αγωγής. Προορισμοί μας, η ιστορική Ναύπακτος, η  Πάτρα , το  γοητευτικό Γαλαξίδι και οι  Δελφοί και σκοπός μας η ενίσχυση της ιστορικής και πολιτιστικής παιδείας των μαθητών μας, περιηγούμενοι  Μουσεία,  αρχαιολογικούς χώρους και γενικότερα   σημεία ενδιαφέροντος των παραπάνω περιοχών , με έμφαση στην ιστορία και τον ρόλο των κάστρων τους.

Πρώτος σταθμός της εκδρομής ήταν η Ναύπακτος, που εντυπωσιάζει με το  ενετικό λιμάνι και το καλοδιατηρημένο επιβλητικό κάστρο της. Οι μαθητές ενημερώθηκαν για τη ναυμαχία της Ναυπάκτου το 1571 μ.Χ και τη σημασία της στην ευρωπαϊκή ιστορία, φωτογραφήθηκαν στο άγαλμα του διάσημου Ισπανού λογοτέχνη Μιχαήλ Θερβάντες που συμμετείχε στην εν λόγω ναυμαχία  και ανηφορίζοντας στα πλακόστρωτα δρομάκια κατευθύνθηκαν προς τον «Πύργο Μπότσαρη», ενετικό κτίριο του 15^ου αι., όπου απόλαυσαν την πλούσια  έκθεση αντιγράφων από πίνακες, χάρτες και σχεδιάσματα που έχουν σχέση με τη Ναυμαχία της Ναυπάκτου.

Ακολούθησε περιήγηση στο  κάστρο της Ναυπάκτου και  στο Μουσείο του κάστρου στην κορυφή του λόφου, το οποίο διαθέτει πλούσια εκθέματα από τη βυζαντική κυρίως Ναύπακτο. Το κάστρο της Ναυπάκτου, ένα από τα  ωραιότερα δείγματα οχυρωματικής αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα, οφείλει τη σημερινή του μορφή στους Ενετούς οι οποίοι  κατά την πρώτη περίοδο της Ενετοκρατίας (1407-1499) προσπάθησαν να  προστατέψουν την πόλη από τους προελαύνοντες Οθωμανούς, χτίζοντας ισχυρό κάστρο, με πέντε αμυντικές ζώνες, που φτάνουν ως το λιμάνι χαρίζοντας της ένα παραμυθένιο περίγραμμα. Η κουραστική ανάβαση μας αντάμειψε με την θέα προς τον Κορινθιακό που αποκτά κάτι το σχεδόν θεατρικό.

Αφού απολαύσαμε το φαγητό μας κάτω από τη σκιά των πλατάνων με θέα το λιμάνι με τους προμαχώνες, σε ένα σκηνικό σχεδόν κινηματογραφικό, επισκεφτήκαμε την Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος,  ένα σύγχρονο, οργανωμένο, ανδρικό μοναστήρι με πλούσια πνευματική δραστηριότητα. Η φιλόξενη διάθεση ,το ευπρόσδεκτο κέρασμα και κυρίως τα στοργικά, παραινετικά λόγια του πατέρα Νεκτάριου ζέσταναν την ψυχή μας και έκλεισαν με τον καλύτερο τρόπο τη γνωριμία μας με την Ναύπακτο.

Γεμάτοι μαγευτικές εικόνες και γνώσεις αφήσαμε πίσω μας την παραδοσιακή, ιστορική και συνάμα ρομαντική  Ναύπακτο και περνώντας την εντυπωσιακή Γέφυρα Ρίου- Αντιρρίου, κατευθυνθήκαμε με πολλές προσδοκίες  προς την Πάτρα, τον επόμενο προορισμό μας. Η βραδινή έξοδος για φαγητό  ήταν μια καλή ευκαιρία  για βόλτα στη νυχτερινή πόλη και για ενδυνάμωση των σχέσεων μεταξύ των μαθητών.

Η δεύτερη ημέρα της εκδρομής μας  ξεκίνησε με  χαλαρή βόλτα στην παραλία  και στο Θεατράκι στην περιοχή Μαρίνα και ακολούθησε οργανωμένη ξενάγηση σε διάφορα αξιοθέατα.

 Η πρώτη μας στάση ήταν στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πατρών. Οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να θαυμάσουν από κοντά τη συλλογή του μουσείου, σε 3 αίθουσες, Ιδιωτικού βίου, Δημοσίου βίου και Νεκρομαντείο, εμπλουτίζοντας τις γνώσεις τους  για τον αρχαίο  ελληνικό πολιτισμό μέσω της άμεσης παρατήρησης. Πρόκειται για αρχαιολογικά ευρήματα από τη Μυκηναϊκή μέχρι και την Ύστερη Ρωμαϊκή εποχή, που ανακαλύφθηκαν στην ευρύτερη περιοχή της Αχαΐας.

Ξεχώρισαν τα αγγεία της γεωμετρικής εποχής, τα εντυπωσιακά ειδώλια, τα αγάλματα, η πλούσια συλλογή από ρωμαϊκά  περίτεχνα επιδαπέδια ψηφιδωτά και τα  αντικείμενα καθημερινής χρήσης της ρωμαϊκής εποχής, όπως γυάλινα αγγεία, εργαλεία, κοσμήματα και παιχνίδια, ευρήματα που ζωντάνεψαν την ιδιωτική ζωή των κατοίκων της αρχαίας Πάτρας.

Επίσης μεγάλη εντύπωση προκάλεσε στους μαθητές ο μεγαλοπρεπής, πελώριος και περίτεχνος ναός του Αγίου Ανδρέα,  με τους 12 τρούλους ,ο μεγαλύτερος στην Ελλάδα αλλά και ο ναός της Παντάνασσας που είναι βασιλική νεοκλασικού ρυθμού, με πλούσια εσωτερική διακόσμηση και ενδιαφέρουσες τοιχογραφίες.

Ακολούθησε επίσκεψη στην  Αχάια Κλάους, ένα από τα παλαιότερα και πιο εμβληματικά οινοποιεία της Ελλάδας. Ο χώρος με τα πέτρινα κτίρια μέσα στους αμπελώνες, τα κελάρια που μυρίζουν κρασί, τα παλιά βαρέλια στη σειρά και τη μοναδική θέα  στη Πάτρα, αναδίδει ατμόσφαιρα άλλης εποχής που μας μάγεψε κυριολεκτικά. Οι μαθητές γνώρισαν την ιστορία του οινοποιείου, τη μακρά παράδοση της Αχαΐας στην παραγωγή οίνου και ενημερώθηκαν για τη διαδικασία παραγωγής και παλαίωσης του κρασιού.

Η ημέρα συνεχίστηκε με περιήγηση στο κέντρο της πόλης. Περπατήσαμε στους άνετους πεζόδρομους με τις επιβλητικές καμάρες, στα σκαλιά Αγίου Νικολάου και Γεροκωστοπούλου, καθίσαμε στη μεγάλη  Πλατεία Αγίου  Γεωργίου, πήγαμε στα Ψηλά Αλώνια, θαυμάσαμε το θέατρο Απόλλων, χαρήκαμε τον ζωηρό και νεανικό παλμό  της πόλης .

Η τρίτη ημέρα  άρχισε με ξενάγηση στο Κάστρο Πατρών, ένα μεγαλοπρεπές και επιβλητικό συγκρότημα  με τείχη, πύργους και προμαχώνες που δεν μας άφησε  ασυγκίνητους. Οι μαθητές περπατώντας ανάμεσα στα τείχη,  έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ιστορία του. Κατασκευάστηκε τη Βυζαντινή περίοδο όταν αυτοκράτορας ήταν ο Ιουστινιανός,  στις παρυφές του Παναχαϊκού όρους, εκεί που κάποτε βρισκόταν η αρχαία Ακρόπολη της πόλης. Οι Φράγκοι σταυροφόροι, το επέκτειναν, το ενίσχυσαν και άνοιξαν τάφρο στις τρεις πλευρές του. Το 1429  ανακτήθηκε από τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο  αλλά  το 1458 το κατέλαβαν οι Οθωμανοί και παρέμειναν εκεί όλη σχεδόν την περίοδο της Τουρκοκρατίας στην Ελλάδα. Από το κάστρο  απολαύσαμε την ωραιότερη πανοραμική θέα της πόλης και του λιμανιού και κατηφορίσαμε για το  Ρωμαϊκό  Ωδείο.

Το  Ρωμαϊκό  Ωδείο χτισμένο το 160 μ.Χ., εντυπωσιάζει ως ένα μεγαλοπρεπές μνημείο, που θυμίζει έντονα το Ηρώδειο. Είναι εξαιρετικά ανακαινισμένο, με μαρμάρινες κερκίδες, διατηρώντας την ρωμαϊκή του ταυτότητα. Οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να παρατηρήσουν την αρχιτεκτονική του και να λάβουν πληροφορίες για  τα  βασικά μέρη που το συγκροτούν και τη λειτουργεία τους. Με έντονη την αίσθηση ιστορικού μεγαλείου αποχωρίσαμε από το εμβληματικό αυτό μνημείο και αναχωρήσαμε για το Γαλαξίδι, κρατώντας για πάντα στην καρδιά μας την πλανεύτρα Πάτρα.

Το Γαλαξίδι που το 1978 χαρακτηρίστηκε διατηρητέος οικισμός, μας γοήτευσε με τα πετρόκτιστα αρχοντικά ,τα περίφημα καπετανόσπιτα,  τα  γραφικά σοκάκια και μας μετέφερε την  ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής .

Η επίσκεψη στο Ναυτικό και Ιστορικό Μουσείο Γαλαξιδίου, όπου εκτίθενται από ημερολόγια καταστρώματος και ναυτικοί χάρτες έως αντικείμενα πλοίων και αρχαιολογικά ευρήματα έφερε  τους μαθητές  σε άμεση γνωριμία με την  ναυτική ιστορία του τόπου και αποτέλεσε ευκαιρία για ένα νοερό ταξίδι στο παρελθόν, τότε που η  ονομαστή ναυτική πολιτεία φημιζόταν για τον μεγάλο ιστιοφόρο στόλο της, τον πλούτο και τη ναυτοσύνη των κατοίκων της.

Στη συνέχεια αφού  απολαύσαμε το γεύμα μας  στην ηρεμία και στη γαλήνη του γαλαξιδιώτικου  θαλασσινού τοπίου, πήραμε το δρόμο για τους Δελφούς. Κατά τη διάρκεια της διαδρομής οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να απολαύσουν το γοητευτικό θαλάσσιο τοπίο του Κορινθιακού κόλπου, τους  κολπίσκους  και τα γραφικά παραθαλάσσια χωριά.

Στο Αρχαιολογικό Μουσείο των Δελφών οι μαθητές ήρθαν  σε επαφή με τον πυρήνα της αρχαίας ελληνικής ιστορίας και μυθολογίας. Περιηγηθήκαμε  στις αίθουσές του και θαυμάσαμε τα υπέροχα εκθέματά του : τους κούρους του Άργους,  Κλέοβι και Βίτωνα ,τμήματα από διάφορες ζωφόρους, τη σφίγγα των Ναξίων, τον ομφαλό της γης, το φημισμένο χάλκινο άγαλμα του Ηνιόχου, εκθέματα που  αναδεικνύουν την αίγλη του Δελφικού  Μαντείου . Η περιήγηση στο άρτια οργανωμένο μουσείο μετέφερε τους μαθητές  στον 5^ο αι. π.Χ. προσφέροντας  τους μια βαθιά πολιτιστική εμπειρία. Δυστυχώς για μας δεν υπήρχε χρόνος για περιήγηση στον αρχαιολογικό  χώρο των Δελφών, κάτι που μεταθέσαμε για μια μελλοντική μας εξόρμηση στην περιοχή. Στη συνέχεια ατενίσαμε για λίγο το Δελφικό τοπίο, αυτό το θαύμα της φύσης και λυπημένοι που  η εκδρομή μας πλησίαζε στο τέλος της  πήραμε τον δρόμο της επιστροφής.

Η επιστροφή βρήκε τους μαθητές γεμάτους  γνώσεις και εμπειρίες. Μέσω  της επαφής με μνημεία, τόπους, χώρους πολιτισμού και εικόνες, κατανόησαν βαθύτερα την ιστορία και την πολιτιστική κληρονομιά της πατρίδας μας. Η εκδρομή αυτή αποτέλεσε ένα ζωντανό, άμεσο ,βιωματικό μάθημα ιστορίας και πολιτισμού, αποδεικνύοντας πως η μάθηση δεν περιορίζεται μόνο στις σχολικές αίθουσες. Πέραν του μορφωτικού στόχου η εκδρομή εκπλήρωσε και τον ψυχαγωγικό και κοινωνικό στόχο της. Μακριά από την οικογενειακή εστία για λίγες μέρες οι μαθητές διασκέδασαν, ενίσχυσαν τις μεταξύ τους σχέσεις, αυτονομήθηκαν σε μια συνθήκη καθόλα συλλογική, ανέλαβαν ευθύνες, ωρίμασαν, βιώνοντας τη σχολική ζωή με τρόπο περισσότερο άμεσο και προσωπικό ,πράγμα που καθιστά την μετακίνηση αυτή μια εμπειρία από εκείνες που χαράσσονται ανεξίτηλα στην μνήμη και την καρδιά.

Οι συνοδοί καθηγητές αισθανόμαστε την ανάγκη να ευχαριστήσουμε την Διευθύντρια του σχολείου κα Ηλιάδη Αμαλία  για την αμέριστη στήριξη της στην υλοποίηση αυτής της προσπάθειας και να συγχαρούμε τους μαθητές μας διότι σε όλη τη διάρκεια της εκδρομής  υπήρξαν  συνεργάσιμοι,  με άψογη συμπεριφορά και συνεπείς  στις υποχρεώσεις τους.

Γράφει η Αμαλία Κ. Ηλιάδη, Φιλόλογος–Ιστορικός, Δ/ντρια 9ου Γυμνασίου Τρικάλων

Η Β’ Τάξη του 9ου Γυμνασίου Τρικάλων, πραγματοποίησε ημερήσια εκπαιδευτική επίσκεψη  στα Γιάννενα την 17η- 10- 2025, ημέρα Παρασκευή  με συνοδούς καθηγήτριες τις: κ. Ηλιάδη Αμαλία, φιλόλογο-ιστορικό, Δ/ντρια και αρχηγό της εκδρομής, κ. Τριμίντζιου Αναστασία, Μουσικό  και κ. Καμπλιώνη Αρετή , φιλόλογο. Το άτυπο/εναλλακτικό μάθημα της Ιστορίας με το οποίο συνδέθηκε, επιστημονικά και παιδαγωγικά, η εκπαιδευτική μας περιήγηση στα Γιάννενα είχε σχέση με τα Μουσεία, τη φύση και τον πολιτισμό της περιοχής τους. Αποτέλεσε γνωριμία με την Ιστορία των Ιωαννίνων, μέσα από Μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους, αξιοθέατα, για την Β΄ Τάξη του 9ου Γυμνασίου Τρικάλων: Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων, Ακρόπολη Ίτς -Καλέ και Κάστρο Ιωαννίνων, ερείπια Σεραγιού Αλή-πασά, Βυζαντινό Μουσείο, Θησαυροφυλάκιο, Οθωμανικά τεμένη και κενοτάφιο Αλή-Πασά, Παλιά Μαγειρεία και Πυριτιδαποθήκη, Μουσείο  Αργυροτεχνίας στους προμαχώνες, Ιστορικό Κέντρο, αρχαία,  βυζαντινά, οθωμανικά και νεότερα τοπόσημα-πολύτιμα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς.

Αναχωρήσαμε την  Παρασκευή, 17-10- 2025  για την πόλη των Ιωαννίνων. Η  άφιξή και η παραμονή μας στα Γιάννενα περιλάμβανε περιήγηση στο Κάστρο, περιήγηση και ξενάγηση στο Βυζαντινό Μουσείο Ιωαννίνων, στο μουσείο Αργυροτεχνίας, φωτογράφιση της παλιάς πόλης, των ιστορικών της κτιρίων και της παραλιμνίου περιοχής,  κοσμημάτων τέχνης και πολιτισμού!

Η ζωντανή καστροπολιτεία έμοιαζε  με σκηνικό από άλλη εποχή, παραδοσιακά κτίρια και αναπάντεχες χρωματιστές πινελιές, ιδιαίτερα καφέ αλλά και σημαντικά μουσεία. Έξω από τα τείχη, περπατήσαμε στον παραλίμνιο δρόμο, απολαμβάνοντας τα καραβάκια που γλιστρούσαν αθόρυβα στα νερά.. Περιηγούμενοι στους ιστορικούς λόφους των Ιωαννίνων και στο κάστρο του Ιτς Καλέ που περιέχει το Φετιχιέ Τζαμί, τον τάφο του Αλή Πασά και το Βυζαντινό Μουσείο  όπως και την αίθουσα έκθεσης Αργυροχρυσοχοΐας, θυμηθήκαμε τους στίχους του Μιχάλη Γκανά για τα Γυάλινα Γιάννινα και τα Μαλαματένια…πότε βροχερά, πότε ηλιόλουστα, αλλά πάντοτε γραφικά, ρομαντικά, πανέμορφα.

Το Βυζαντινό Μουσείο που θαυμάσαμε για την επιβλητική, παραδοσιακή αρχιτεκτονική του, εξωτερική και εσωτερική δομή, στεγάζεται σε κτίριο που ανοικοδομήθηκε στα ερείπια του σεραγιού του Αλή -Πασά και καταστράφηκε ολοκληρωτικά αργότερα από πυρκαγιά. Το Μουσείο εγκαινιάστηκε το 1995 με σκοπό να διαφυλάξει τα ευρήματα της ευρύτερης περιοχής της Ηπείρου, που χρονολογικά καλύπτουν την παλαιοχριστιανική, βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο. Επίσης, εκτός από την έκθεση των συλλογών του, αποτελεί και πολιτιστικό κέντρο, αφού φιλοξενεί μουσικές και θεατρικές εκδηλώσεις, περιοδικές εκθέσεις. Στις συλλογές του περιλαμβάνονται παλαιοχριστιανικά και βυζαντινά γλυπτά, ευρήματα από την Άρτα, κεραμικά, βιβλία, χριστιανικές εικόνες και αξιόλογη συλλογή αργυροχρυσοχοΐας.

Θαυμάσαμε επίσης μέσα στην φθινοπωρινή φύση τον ερειπιώνα του κάστρου, απολαμβάνοντας τα γοητευτικά αισθητικά του χαρακτηριστικά. Και καταλήγοντας στην παλιά αγορά και στο εμπορικό κέντρο όπου  συνυπήρχαν, για πολλά χρόνια, οι τρεις θρησκευτικές εθνότητες της πόλης, Χριστιανοί, Εβραίοι και Μουσουλμάνοι πήραμε αρχιτεκτονικά και πολιτιστικά μαθήματα βιωμένης αυτοκρατορικής πολυπολιτισμικότητας.

Στο  ιστορικό κέντρο που εκτείνεται περιμετρικά του κάστρου και διεκδικεί έντονα τη θέση του στην καθημερινότητα της πόλης, με νέα αγαπημένα σημεία να ξεφυτρώνουν σε στοές και διατηρητέα κτίρια, ανηφορίσαμε την «ασημένια» οδό Αβέρωφ προς το σύγχρονο κέντρο και περνώντας το Ρολόι στην κεντρική πλατεία, καταλήξαμε σε παραδοσιακές ταβέρνες,  μοντέρνα εστιατόρια και, βέβαια, τα πολυάριθμα τσιπουράδικα που συνθέτουν το γευστικό τοπίο της πόλης.  Δοκιμάσαμε παραδοσιακές ηπειρώτικες πίτες και γιαννιώτικο μπακλαβά στα καφέ-ζαχαροπλαστεία της πόλης και ενωθήκαμε με τον φοιτητόκοσμο, που χαρίζει στην πόλη το νεανικό της παλμό.

Τα Γιάννενα μας άφησαν την αίσθηση μιας μικρογραφίας επαρχιώτικης Οθωμανικής Κωνσταντινούπολης της ακμάζουσας Ηπείρου και μας έπεισαν, με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο, για τις ποικίλες όψεις της Ιστορίας της περιοχής.

Η απογευματινή βόλτα στην κεντρική περιοχή της λίμνης και το καταλάγιασμα της έντασης και  του δημιουργικού ξαφνιάσματος από την εξάσκηση της παρατηρητικότητάς μας στη λήψη φωτογραφιών ποικίλων οπτικών γωνιών και εκφάνσεων τοπίων, αστικών και φυσικών, αναχωρήσαμε γεμάτοι θεσπέσιες εικόνες για τα Τρίκαλα, αφού όλοι οι στόχοι, όλες οι τοποθεσίες της εκπαιδευτικής μας εκδρομής «ενσαρκώθηκαν» με αντίστοιχες στάσεις και περιηγήσεις, οι οποίες λειτούργησαν ως μέσα μάθησης από το διαδίκτυο που τις πρωτοσυναντήσαμε, στη βιωμένη ταξιδιωτική εμπειρία. Γιατί οι εκπαιδευτικές  εκδρομές ως ευκαιρίες αξιοποίησης  των  άτυπων  σχολικών  πρακτικών  στο  πλαίσιο  του  πολιτισμικού, γλωσσικού  και ψηφιακού γραμματισμού μπορούν να προσφέρουν «νοστιμιά» και μια άλλου είδους κοινωνικότητα στη σχολική καθημερινότητα.

9ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΤΡΙΚΑΛΑΩΝ: Μαθητική πένα, Κείμενο εντυπώσεων εκπαιδευτικής 
εκδρομής:

“Την Πέμπτη 17 Οκτωβρίου πήγαμε ημερήσια εκδρομή με το σχολείο στα 
Γιάννενα. Ο καιρός δεν ήταν και τόσο καλός διότι από το πρωί έβρεχε, 
κάτι πολύ συνηθισμένο για την πόλη των Ιωαννίνων. Παρ’ όλα αυτά 
περάσαμε πολύ ωραία. Μόλις φτάσαμε, αρχίσαμε να πηγαίνουμε στα 
μουσεία. Συνολικά πήγαμε σε επτά μουσεία! Μου άρεσε πολύ το 
Αρχαιολογικό Μουσείο, που βρίσκεται στον λόφο Λιθαρίτσια, στο κέντρο 
της πόλης. Μέσα στις 7 αίθουσες του και τον κεντρικό διάδρομό του 
ξετυλίγεται η ιστορία και ο πολιτισμός της Ηπείρου με τις 
ιδιαιτερότητες του από τους κυνηγούς της εποχής του παγετώνα πριν από 
τουλάχιστον 200.000 χρόνια έως τη δύση της ρωμαιοκρατίας από τον 3-4 
αιώνα, της σύγχρονης εποχής αλλά και το Βυζαντινό που περιέχει 
συλλογές παλαιοχριστιανικών και βυζαντινών γλυπτών, ευρήματα ανασκαφών 
από την Άρτα, αγγεία, χειρόγραφα κι πρώιμες εκδόσεις έντυπων βιβλίων, 
μεταβυζαντινές εικόνες, ασημένια αντικείμενα, εικόνες και πράγματα από 
παλιές εκκλησίες.
  Επισκεφθήκαμε και το κάστρο των Ιωαννίνων, με τη μακραίωνη ιστορία 
και τα σημαντικά μνημεία του. Πρόκειται για το παλιότερο βυζαντινό 
κάστρο που κατοικείται αδιάκοπτα μέχρι σήμερα στην Ελλάδα. Ουσιαστικά 
είναι μια πόλη μέσα στην πόλη, ένας λαβύρινθος από δρομάκια όπου θα 
βρεις κτίρια και μουσεία και φυσικά καφέ ,παραδοσιακές ταβέρνες, 
μαγαζιά με αναμνηστικά και σπίτια με παραδοσιακή αρχιτεκτονική.
Μετά κάναμε μια ωραία βόλτα μέσα στην πόλη. Περπατήσαμε στα στενά 
δρομάκια, είδαμε τη λίμνη Παμβώτιδα και βγάλαμε πολλές φωτογραφίες 
όλοι μαζί. Παρόλο που έβρεχε λίγο, δεν μας χάλασε τη διάθεση. Ο χρόνος 
πέρασε πολύ γρήγορα γιατί διασκεδάσαμε και γελάσαμε πολύ.
Ήταν μια υπέροχη εκδρομή και θα τη θυμάμαι για πολύ καιρό!”

Εμμανουέλα Στρατάκη,  Μαθήτρια Β’ Τάξης 9ου Γυμνασίου Τρικάλων