Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογος-ιστορικός, Δ/ντρια 9ου Γυμνασίου Τρικάλων

Οι σχολικές εκδρομές, μονοήμερες και ολιγοήμερες, είναι πολύ σημαντικό στοιχείο της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Έχουν σχέση και με τη μάθηση και με την ψυχαγωγία των μαθητών. Με τη μάθηση, γιατί προσφέρουν τη δυνατότητα στους μαθητές να επισκεφτούν και να γνωρίσουν μέρη με μορφωτική αξία, και με την ψυχαγωγία, γιατί τους δίνουν την ευκαιρία να ξεφύγουν, έστω για λίγο, από τις απαιτήσεις και την ένταση του καθημερινού σχολικού προγράμματος και να έρθουν σε επαφή με τη φύση και με δημιουργήματα του πολιτισμού που προσφέρουν αισθητική απόλαυση και πνευματική- ψυχική ευχαρίστηση.

Η επιλογή των συγκεκριμένων θεμάτων που αναφέρονται στον κόσμο των Μουσείων και των αρχαιολογικών χώρων, υπαγόρευσε τη βούληση και απόφασή μας να πραγματοποιήσουμε ημερήσια εκπαιδευτική εκδρομή στο Μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονα Αγιάς και στο ιστορικό κέντρο της Λάρισας με το αρχαίο θέατρο, το κάστρο και τους βυζαντινούς τάφους, την Παρασκευή, 20 Φεβρουαρίου 2026, με συμμετέχοντες τους μαθητές/τριες από τα τμήματα: Α1, Α2 & Α3 και συνοδούς καθηγήτριες τις κ.κ.: Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογο-ιστορικό, Δ/ντρια 9^ου Γυμνασίου Τρικάλων & Αριάδνη Διαμαντή, φιλόλογο ειδικής Αγωγής.

Η πρώτη μας στάση ήταν, ειλικρινά, μια πρόγευση πνευματικού και φυσικού παραδείσου. Απολαμβάνοντας δεόντως την καθαρή και ήρεμη φύση του Θεσσαλικού κάμπου εποχούμενοι, φτάσαμε στον πρώτο προορισμό μας: στην Μονή Αγίου Παντελεήμονα Αγιάς. Η Μονή Αγίου Παντελεήμονα, της οποίας το καθολικό είναι αφιερωμένο στα Εισόδια της Θεοτόκου, βρίσκεται έξω από την Αγιά, σε πλάτωμα του Κισσάβου με θέα προς τα νότια. Φρουριακό συγκρότημα περιβάλλει το καθολικό από τις τρεις πλευρές, ανατολικά, νότια και δυτικά, από το οποίο προβάλλει ο κομψός τρούλλος, προκαλώντας το ενδιαφέρον του επισκέπτη. Διασώζει μεγάλο μέρος από την κύρια ιστορική φάση του 16ου αιώνα, κατά τον οποίο γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη, όπως και όλη η περιοχή της Αγιάς, η οποία είχε προνομιακή φορολογική μεταχείριση από την οθωμανική διοίκηση, ήδη από το 1540. Στη φάση αυτή ανήκουν το καθολικό, ο διώροφος πύργος του ηγουμένου στα νότια και η τράπεζα στα δυτικά, ενώ στα ανατολικά και νότια, όπου υπήρχαν οι παλιές πτέρυγες των κελίων, απέμεινε μόνον ο εξωτερικός τοίχος που λειτουργούσε ως περίβολος. Σήμερα σε αυτό το σημείο ανακατασκευάζεται η παλαιά πτέρυγα της Μονής. Στη συνέχεια της παλιάς τράπεζας κτίσθηκε η νεότερη πτέρυγα διαμονής των μοναχών.

Οι ερωτήσεις μας, οι απορίες, οι παρατηρήσεις μας καθοδηγούσαν σαν χάρτης πλοήγησης τις διανοητικές μας διαδρομές και, έτσι, ξαναβιώσαμε τα μαθήματα της σχολικής τάξης με τρόπο απτό, άμεσο, ουσιαστικό και συνοπτικό, σαν εποπτική επανάληψη ιστορικο-παιδαγωγικής προσέγγισης. Κατά την ολοκλήρωση της ξενάγησης-περιήγησής μας στο υπέροχο και πλουσιότατο σε αρχαιολογικό υλικό αυτό μοναστήρι, αισθανθήκαμε εντυπωσιασμένοι από την ευγένεια, την αμεσότητα στην επικοινωνία και την φιλόξενη διάθεση των υπευθύνων μοναχών που μας υποδέχτηκαν με παραδοσιακά κεράσματα, μας ενημέρωσαν λεπτομερειακότατα για την ιστορία και την εξέλιξη της Μονής στο χρόνο και μας ξεπροβόδισαν με φιλικότητα και ανθρώπινη ζεστασιά!

Η ουσιαστική αυτή περιδιάβασή μας στο σημαντικό αυτό Μοναστήρι, κόσμημα για όλη τη Θεσσαλία, μας θύμισε νοερά πως τα τεκμήρια της ιστορίας, τα δημιουργούμε μόνοι μας οι άνθρωποι των διαφόρων εποχών….

Ο καθαρός αέρας της Αγιάς και η πνευματικότητα που απέπνεε το Μοναστήρι του αγίου Παντελεήμονα ανανέωσε τη διάθεσή μας για αρχαιολογικές και σύγχρονες διαδρομές: στο αρχαίο θέατρο της Λάρισας σταθήκαμε ως άλλοι αρχαίοι Έλληνες πολίτες, αναστοχαζόμενοι γιατί η αρχαία τραγωδία πιστεύουμε και νιώθουμε πως περνά ακόμη απ΄τις ζωές μας και τις συνταράσσει… Όσο για την ιστορία του μεγαλοπρεπούς αυτού μνημείου που στη μεσοβυζαντινή περίοδο χρησιμοποιήθηκε ως νεκροταφείο, το θέατρο, πέρα από το ανέβασμα θεατρικών και μουσικών παραστάσεων, φιλοξενούσε τις συνεδριάσεις της εκκλησίας του λαρισαϊκού δήμου, η οποία στην αρχαία Λάρισα ονομαζόταν «Αγορά». Επιπλέον σε αυτό συνεδρίαζαν και οι αντιπρόσωποι, σύνεδροι, των θεσσαλικών πόλεων που συμμετείχαν στο Κοινό των Θεσσαλών, μία ομοσπονδία με έδρα τη Λάρισα. Τον 1ο αιώνα π.Χ. το θέατρο μετατράπηκε από τους Ρωμαίους σε αρένα για την τέλεση επίσημων εορταστικών εκδηλώσεων, μονομαχικών αγώνων, θηριομαχιών και παραστάσεων μίμων. Το θέατρο αυτό αποτελούσε πάντα κέντρο της πολιτικής και κοινωνικής ζωής των αρχαίων Λαρισαίων. Αυτό αποδεικνύεται από ένα πλήθος ευρημάτων, κυρίως επιγραφών και γλυπτών, που μας έχει αποδώσει η ανασκαφή του.

Στον επίλογο και ως αποφώνηση αυτής της επιτυχημένης καθ΄όλα πολιτιστικής σχολικής εκδρομής, διατείνομαι πως είναι απαραίτητο να επισημανθούν, όπως και έγινε, σε μαθητές, εκπαιδευτικούς-καθηγητές και όλους, εν γένει, τους Έλληνες πολίτες ότι: Η οργανωμένη εκπαιδευτική επίσκεψη προσφέρει στους συμμετέχοντες τη δυνατότητα γνωριμίας τους με τον πολιτισμό μιας εποχής και μιας περιοχής. Η χώρα μας θεωρείται, δίκαια, ως μια από τις πλέον παραδοσιακές περιοχές της Ευρώπης με πολύτιμη ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά. Είναι ένα «ανοιχτό μουσείο» που συνδυάζει αναρίθμητα ιστορικά μνημεία με την απερίγραπτη φυσική ομορφιά του επιβλητικού τοπίου της. Οι βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες, τα παγκοσμίου φήμης αρχαία μνημεία, τα κάστρα και οι δεκάδες μοναδικοί παραδοσιακοί οικισμοί με την επιβλητική τους δόμηση το επιβεβαιώνουν. Όλα αυτά τα στοιχεία που την καθιστούν «ανοιχτό μουσείο» και βιωματικό σχολείο παιδείας και πολιτισμού, συνιστούν τον κύριο λόγο για τον οποίο ο τόπος μας δύναται να επιλεγεί ως μοναδικός εκπαιδευτικός προορισμός για τους μαθητές όλων των βαθμίδων.

Στις 7 Φεβρουαρίου 2025, ημέρα Παρασκευή πραγματοποιήθηκε η εκπαιδευτική μας εκδρομή στην Λάρισα. Η αναχώρηση έγινε στις 7 και μισή από το Σχολείο. Συνοδοί μας ήταν η κ. διευθύντρια  Ηλιάδη Αμαλία, η κ. Τριμίντζιου (μουσικός) και ο κ. Ρίζος (φιλόλογος). Ο καιρός ήταν σχετικά καλός με μερικά σύννεφα στον ουρανό και ελάχιστες ψιχάλες.

Ο πρώτος μας προορισμός ήταν το Διαχρονικό Μουσείο Λάρισας, το οποίο έχει στην συλλογή του ευρήματα από την προϊστορική ως και την μεταβυζαντινή περίοδο, από όλη την Θεσσαλία: Κατάλοιπα από πυριτόλιθο, αμφίγλυφες ανθρωπόμορφες στήλες, καλλιτεχνικής υφής υαλουργίες με χρωματιστές ψηφίδες. Μια τεράστια ποικιλία από κομμάτια της ελληνικής ιστορίας. Κοιτάζοντας τα, ταξιδέψαμε και εμείς για λίγο στον χρόνο και εντυπωσιαστήκαμε από το κάλλος και την αίγλη των παλαιότερων χρόνων. Επιπλέον, επειδή τα ευρήματα που παρακολουθήσαμε την πορεία τους στο χρόνο είχαν άμεση σχέση με τις τωρινές ιστορικές μας γνώσεις, μας προσφέρθηκε η ευκαιρία να τα παρατηρήσουμε, να τα μελετήσουμε και να τα κατανοήσουμε καλύτερα . Συλλέξαμε φωτογραφικό υλικό  το οποίο θα εκμεταλλευτούμε για να συνθέσουμε τις σχολικές μας εργασίες στα πλαίσια του μαθήματος της ιστορίας. Τέλος χάρη στον τρόπο που ήταν οργανωμένα κάναμε μια αναδρομή στο παρελθόν και καταφέραμε να διακρίνουμε τις ομοιότητες  και τις διαφορές της κάθε εποχής ως προς την τέχνη, τους αρχιτεκτονικούς ρυθμούς, την θρησκεία και τις παραδόσεις. Με άλλα λόγια η περιήγηση και η ξενάγησή μας ήταν σαν ανοιχτό βιβλίο που με τις εικόνες του, μας διηγήθηκε σύντομα την ιστορία της Θεσσαλίας. Προσωπικά, ιδιαίτερο ενδιαφέρον μου κέντρισαν τα εφυαλωμένα πινάκια της βυζαντινής εποχής, τα οποία τα εφυάλωναν όχι μόνο για λόγους αισθητικής και καλλιτεχνικότητας, αλλά και για να τα προστατεύσουν από την διάβρωση. Σε σχέση με αυτό μου έκανε εντύπωση το ότι ο άνθρωπος από τόσο παλιά έβρισκε τρόπο να λύνει τα προβλήματα και θαύμασα για ακόμη μια φορά την εξυπνάδα του λαού της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Όταν τελείωσε η περιήγηση κάναμε ένα διάλειμμα στο εντευκτήριο-καφέ του μουσείου στο οποίο πήραμε το πρωινό μας γεύμα.

 Η επόμενη στάση μας ήταν στην Πινακοθήκη Κατσίγρα στην οποία παρακολουθήσαμε την περιοδική έκθεση του Φιλόλαου. Ο Φιλόλαος γεννήθηκε το 1923 στη Λάρισα και πέθανε το 2010 στο Παρίσι. Στη ξενάγηση που ακολούθησε μάθαμε για τη ζωή του Φιλόλαου, απολαύσαμε τα εντυπωσιακά έργα του και γνωρίσαμε την αφαιρετική τέχνη, η οποία δεν περιέχει πολλά στοιχεία και λεπτομέρειες. Το μουσείο ήταν αξιόλογο και παρουσίαζε εικαστικό ενδιαφέρον. Μόλις ολοκληρώθηκε η ξενάγηση μεταφερθήκαμε στο κέντρο της Λάρισας όπου και περιηγηθήκαμε στα σημεία ιστορικού και αρχαιολογικού ενδιαφέροντος. Σταθήκαμε για να απολαύσουμε το αρχαίο θέατρο στο οποίο διακρίνονταν τα αρχαία από τα νέα τμήματά του. Έπειτα προχωρήσαμε, ώσπου φτάσαμε στον Ναό του Αγίου Αχιλλείου. Εκεί έγινε αναφορά για την ζωή του Αγίου, για το πώς βρέθηκαν τα άγια λείψανά του καθώς και για την ιστορία του Ναού. Ο ναός είναι αγιογραφημένος από Λαρισαίους αγιογράφους και είχε πλούσια διακόσμηση. Το επόμενο μέρος που επισκεφτήκαμε ήταν λίγα μέτρα πιο μακριά. Ήταν τα ερείπια του παλιού ναού του Αγίου στα οποία περπατήσαμε τριγύρω, διαπιστώνοντας ότι είχε βυζαντινές βάσεις.

Κατόπιν, ακολούθησε ελεύθερος χρόνος στην πόλη. Εκεί φάγαμε το μεσημεριανό μας και κάναμε τα ψώνια μας. Στις 5 το απόγευμα μαζευτήκαμε στο λεωφορείο και αναχωρήσαμε για το Κάστρο του Πλαταμώνα. Ήταν μεγάλο και  χτισμένο πάνω στο βουνό. Η θέα ήταν πανοραμική, καθώς φαινότανε η θάλασσα και τα φώτα των σπιτιών. Εντυπωσιακό ήταν το σημείο που ενώνονταν ο ουρανός με την θάλασσα. Καθώς άρχιζε να νυχτώνει, τα φώτα του Κάστρου άναψαν και έτσι το απολαύσαμε φωταγωγημένο. Τελευταίος προορισμός ήταν ο οικισμός του Πλαταμώνα στον οποίο αφεθήκαμε ελεύθεροι για περίπου 2 ώρες. Περίπου στις 9 και 45 είχαμε επιστρέψει στα Τρίκαλα.

 Η εκδρομή μας στην Λάρισα ήταν μια πολύ ευχάριστη εμπειρία. Ευχαριστούμε θερμά τους συνοδούς και συντονιστές της εκδρομής κ. Ηλιάδη Αμαλία, κ. Τριμίντζου και κ. Ρίζο, για την άψογη συνεργασία και για τον χρόνο που αφιέρωσαν για την οργάνωση και υλοποίηση της εκδρομής. Ήταν μια ξεχωριστή εκδρομή γιατί δεν περιορίστηκε στα πλαίσια μιας ψυχαγωγικής επίσκεψης αλλά μέσα από αυτή εμπλουτίσαμε και τον γνωστικό μας ορίζοντα. Εφοδιαστήκαμε με γνώσεις και επισκεφτήκαμε νέους προορισμούς. Περιλάμβανε λοιπόν διδακτικό περιεχόμενο που συνδέθηκε κατάλληλα με την διασκέδαση και την ψυχαγωγία που χαρακτηρίζει τις σχολικές εκδρομές. Πιστεύω πως με αυτόν τον τρόπο πρέπει να είναι οργανωμένες.